W poniedziałek, 2 listopada 2026 roku, moja żona Hanusia, moja szwagierka Basia i ja wyruszyliśmy na odkrywanie Casale Monferrato w samym sercu Piemontu. Już od rana przywitało nas bezchmurne, błękitne niebo, a niskie, ciepłe jesienne światło otuliło historyczną stolicę dawnego Markizatu Monferrato niemal magiczną atmosferą.
Nasz spacer rozpoczął się w samym centrum historycznym przy Via Roma, gdzie od razu zwróciła naszą uwagę jedna z najbardziej niezwykłych budowli miasta: dawny kościół Santa Croce. Świątynia pochodzi pierwotnie z XIV wieku, ale w 1748 roku otrzymała według planów miejscowego architekta Francesca Ottavia Magnocavallego monumentalną, nieukończoną ceglaną fasadę z czterema potężnymi kolumnami. Dziś dawna nawa kościelna służy jako elegancka galeria handlowa. Tuż obok weszliśmy na rozległy wirydarz dawnego klasztoru augustianów Santa Croce, w którym obecnie mieszczą się Muzeum Miejskie oraz Gipsoteca Leonardo Bistolfi. Między zabytkowymi ceglanymi kolumnami z wyblakłymi freskami ściennymi, starym zegarem słonecznym na elewacji oraz osłoniętą rzeźbą z brązu autorstwa Bistolfiego Hanusia i Basia przechadzały się po wysypanym żwirem dziedzińcu, podczas gdy nisko zawieszone słońce rzucało ostre cienie. Zaledwie kilka kroków dalej odkryliśmy kolejny, wyjątkowo spokojny zabytkowy dziedziniec. Otoczony elegancką fasadą pałacową z wygiętymi naczółkami okiennymi i kutymi balustradami, a także trzema starymi zegarami słonecznymi na otynkowanych ścianach, sękaty drzewko oliwne w dużej donicy dawało przyjemny cień, z którego obie skorzystały na krótką chwilę odpoczynku.
Galeria 1: Wśród ceglanych fasad, krużganków i cichych dziedzińców
Opuszczając ciszę dziedzińców, ruszyliśmy dalej brukowanymi uliczkami starego miasta w kierunku Via Goffredo Mameli. Tam wzniosła się przed nami wspaniała, dwukondygnacyjna barokowa fasada kościoła Chiesa di San Paolo, budowanego od 1586 roku według projektu Lorenza Binago. Jego biało otynkowana frontowa ściana z trzema portalami, kunsztowną sztukaterią i posągami świętych w niszach ostro odcinała się na tle głębokiego błękitu nieba. Zaraz potem na tej samej ulicy zachwyciło nas zupełnie inne arcydzieło architektury: Palazzo Gozzani di Treville. Ten okazały XVIII-wieczny pałac szlachecki otrzymał około 1780 roku za sprawą Ottavia Bertottiego Scamozziego lekko wygiętą klasycystyczną fasadę w ciepłym odcieniu ochry, która harmonijnie dopasowuje się do biegu ulicy i od 1827 roku mieści renomowaną Accademia Filarmonica. Wreszcie stanęliśmy przed najważniejszą budowlą sakralną miasta – katedrą Sant’Evasio. Wznoszona od XII wieku świątynia już z zewnątrz robi wrażenie asymetryczną romańską fasadą zachodnią w wyrazistym połączeniu czerwonej cegły i jasnego piaskowca. Gdy weszliśmy do monumentalnego przedsionka, czyli narteksu, podziwialiśmy wysokie, krzyżujące się gurty, zabytkową mozaikową posadzkę oraz współczesne rzeźby, tworzące intrygujący kontrast ze średniowieczną architekturą. W pięcionawowym wnętrzu kościoła nasz wzrok nieuchronnie powędrował w górę: pasiaste filary wiązkowe podtrzymują tam ciemnoniebieskie sklepienie krzyżowo-żebrowe ozdobione niezliczonymi złotymi gwiazdami. W jednej z kaplic bocznych udało nam się nawet uchwycić delikatny promień słońca padający wprost na barokowy marmurowy ołtarz.
Galeria 2: Barokowe fasady i gwiaździste sklepienie katedry Sant’Evasio
Po uroczystej ciszy w katedrze ponownie zanurzyliśmy się w tętniące życiem stare miasto i dotarliśmy na rozległy plac Piazza Giuseppe Mazzini. Otoczony zabytkowymi kamienicami z podcieniami i kutymi balkonami plac zdominowany jest przez okazały pomnik konny króla Karola Alberta z 1843 roku. Ponad dachami wznosił się wysoki na około 60 metrów symbol Casale Monferrato: Torre Civica, zwana również Torre di Santo Stefano, której ceglany trzon pochodzi z XI wieku i zwieńczony jest kunsztowną loggią. Zaledwie kilka kroków dalej, na Piazza Santo Stefano, wieża ukazała się w bezpośrednim sąsiedztwie XVII-wiecznego kościoła Chiesa di Santo Stefano oraz białego marmurowego pomnika słynnego, pochodzącego z Casale architekta i archeologa Luigiego Caniny. Stamtąd nasza droga zaprowadziła nas na wielki plac Piazza Castello, gdzie klasycystyczny gmach Teatro Municipale stoi tuż obok zabytkowego ceglanego pałacu i otwiera widok na potężną twierdzę.
Galeria 3: Od Piazza Mazzini przez wieżę miejską aż po Piazza Castello
Popołudnie poświęciliśmy w całości potężnemu zamkowi Castello del Monferrato, dawnej rezydencji markizów z rodu Paleologów. Już sam spacer przez rozległy przedzamkowy plac w stronę masywnych, zaokrąglonych ceglanych bastionów i łukowego portalu wejściowego robił ogromne wrażenie. Na przestronnym dziedzińcu czekały na nas zabytkowe arkady, zewnętrzne schody dawnej kaplicy zamkowej oraz wysoko wznosząca się ceglana wieża z blankami, podczas gdy nisko świecące słońce kreśliło na białych ścianach ostre geometryczne granice światła i cienia. Stromym, zabytkowym brukowanym podjazdem fortecznym, mijając wielkoformatowe czarno-białe fotografie z historii miasta, weszliśmy na szerokie mury obronne. Z góry roztaczał się przed nami wspaniały widok panoramiczny na Piazza Castello, Teatro Municipale oraz Torre Civica aż po charakterystyczną owalną kopułę barokowego kościoła Santa Caterina. Gdy Hanusia i Basia spacerowały niespiesznie po wyłożonych cegłą bastionach, nasz wzrok wędrował w dal ku łagodnym, jesiennym wzgórzom Monferrato.
Galeria 4: Na bastionach Castello del Monferrato
Na zakończenie naszego pełnego wrażeń dnia zeszliśmy z powrotem na ulice starego miasta, aby z bliska podziwiać jeszcze trzy kościelne perły architektury. Najpierw stanęliśmy bezpośrednio przed XVIII-wiecznym kościołem Chiesa di Santa Caterina, którego wygięta biała barokowa fasada z korynckimi kolumnami i subtelnymi sztukateriami lśniła w późnopopołudniowym słońcu. 40 Blick über die Piazza Santo Stefano auf den Palazzo Ricci di Cereseto
Ukoronowaniem wycieczki stał się wreszcie kościół Chiesa di Sant’Ilario na końcu Via Garibaldi. Choć należy do najstarszych świątyń w mieście, jego klasycystyczna fasada – zaprojektowana w latach 1888–1891 przez Crescentina Casellego – zachwyca barwną grą czerwonej cegły, ciepłych powierzchni w kolorze ochry oraz kunsztownych niebiesko-białych zdobień ceramicznych. Pełni wspaniałych wrażeń i wspomnień, Hanusia, Basia i ja zakończyliśmy nasz niezapomniany jesienny dzień w Casale Monferrato.
Galeria 5: Trzy kościelne perły na zwieńczenie spaceru po mieście
